De hoofdcijfers zijn reëel. De interpretatie is dat meestal niet.
Er gaat nauwelijks een week voorbij zonder een nieuw rapport over hoeveel banen AI zal elimineren. De cijfers zijn van opzet alarmerend. Ze worden ook vaak uit hun verband gehaald.
Laten we eens kijken naar wat het toonaangevende onderzoek eigenlijk zegt.
De Het Future of Jobs-rapport 2025 van het World Economic Forum projecten die tegen 2030 ongeveer 92 miljoen functies zullen worden verdrongen door AI en automatisering. In hetzelfde rapport: Er zullen 170 miljoen nieuwe rollen worden gecreëerd. Nettoresultaat op papier: +78 miljoen banen wereldwijd.
Maar dit is wat de meeste artikelen overslaan: het WEF noteert zelf een netto verplaatsing van ongeveer 14 miljoen banen (ongeveer 2% van de wereldwijde werkgelegenheid) als je rekening houdt met frictie in de overgang, discrepanties tussen vaardigheden en geografische concentratie. De wiskunde klopt niet helemaal, want de verliezen en winsten gebeuren niet op dezelfde plaats, op hetzelfde moment of voor dezelfde mensen.
Goldman Sachs zegt het anders: generatieve AI zou nodig kunnen zijn om te automatiseren die gelijk zijn aan 300 miljoen voltijdse banen wereldwijd, waarbij twee derde van de huidige beroepen wordt blootgesteld aan een zekere mate van automatisering. Dat is niet hetzelfde als 300 miljoen mensen die hun baan verliezen. Maar het betekent wel dat twee derde van de beroepsbevolking hun dagelijkse werk binnen dit decennium aanzienlijk zal zien veranderen.
McKinsey's onderzoek zet het automatiseringspotentieel van de huidige werkzaamheden op 60 tot 70% vóór 2030. Geen banen. Genomen. Het onderscheid is enorm belangrijk, en het meeste publieke discours maakt het kapot.
Van Spagus zegt: De vraag is niet „neemt AI mijn baan over?” voor de meeste mensen. De meest accurate vraag is: „Verandert AI wat mijn werk vereist, en ben ik in staat om mee te evolueren?” Voor organisaties is de gelijkwaardige vraag: „Zijn we de capaciteit aan het opbouwen om deze tools te integreren, of wachten we tot het wat bezinkt is?” Het stof is niet aan het bezinken. Het versnelt.
Wat werkgevers eigenlijk van plan zijn (en het is genuanceerder dan de krantenkoppen)
41% van de werkgevers wereldwijd is van plan AI te gebruiken om het personeelsbestand te verminderen, volgens hetzelfde WEF-rapport. Dat nummer wordt veel geciteerd. Dit is het nummer dat minder wordt geciteerd:
77% van diezelfde werkgevers zijn van plan hun personeel bij te scholen om samen met AI te werken. En 47% zeggen dat ze van plan zijn de werknemers getroffen intern naar verschillende rollen te verplaatsen in plaats van ze te laten gaan.
De dominante werkgeversstrategie is dus geen vervanging. Het is een herschikking, gecombineerd met een selectieve vermindering van rollen die echt overbodig worden.
Het probleem is de uitvoering. Volgens Het AI at Work 2020-rapport van BCG, rond 2 op de 3 leidinggevenden zeggen dat generatieve AI-adoptie heeft geleid tot spanning en verdeeldheid binnen hun organisatie. 42% omschrijf het als een actieve manier om hun bedrijf te verscheuren.
Dat is geen technologisch probleem. Dat is een probleem met veranderingsbeheer.
Het onderzoek van Gallup herkent de belangrijkste variabele in de vraag naar AI-adoptie in een organisatie slaagt: buy-in van de manager. Wanneer managers actief het gebruik van AI onderschrijven en modelleren, bereikt de acceptatie door hun teams 79%. Zonder die ondersteuning daalt het naar 34%. Bijna de helft van het potentieel is verdwenen, dankzij één laag leiderschap.
Van Spagus zegt: De meeste organisaties falen niet in AI omdat ze de verkeerde tools hebben gekozen. Ze falen omdat ze zich niet echt hebben ingezet voor integratie. Het adopteren van een licentie is geen strategie. Zonder duidelijk leiderschap van de top en echte investeringen in opleiding wordt AI iets dat mensen stilletjes aan de kant doen, in plaats van iets dat de manier waarop het bedrijf werkt verandert.
België specifiek: derde in Europa, maar met een aanzienlijke interne kloof
Het Belgische beeld is er een van echte ambitie gecombineerd met ongelijke uitvoering.
Volgens Het Bridging the AI Gap-rapport van PwC Belgium, een kwart van de Belgische bedrijven met meer dan 10 werknemers die nu minstens één AI-applicatie gebruiken. Dat staat voor een Een stijging van 80% in één jaar, en plaatsen in België derde in Europa voor AI-adoptie in het bedrijfsleven, achter alleen Denemarken en Zweden.
Dat is indrukwekkend. Hier is de kloof:
- 40% van de Belgische werknemers die regelmatig een computer gebruiken, nog steeds geen AI-tools gebruiken
- Het regelmatige gebruik van generatieve AI is gestegen van 13% naar 34% in één jaar, dat volgens elke standaard snel is
- 23% van de Belgische bedrijven verwacht minder personeel nodig te hebben vanwege AI
- Een derde verwacht werknemers nodig te hebben met totaal verschillende vaardigheden
Volgens EY België, 67% van de Belgische beroepsbevolking heeft nog nooit gehoord van AI-agenten, die in snel tempo het belangrijkste implementatiemodel voor AI in bedrijfsomgevingen worden. Ondertussen 72% van de werkgevers in de Benelux heeft nu al moeite om technische functies te vervullen. De talentkloof komt niet. Het is hier.
Van Spagus zegt: België is goed gepositioneerd ten opzichte van de rest van Europa, en dat is echt goed nieuws. Maar positief is niet hetzelfde als paraatheid. De bedrijven die voorop zullen lopen, zijn niet degenen met de meeste AI-licenties. Zij zijn degenen die hun wervingsstrategie, hun interne ontwikkelingsprogramma's en hun leiderschapscultuur op deze verschuiving hebben afgestemd. Degenen die nog niet met dat proces zijn begonnen, hebben al drie maanden geen inhaalslag gemaakt.
De werknemerskant: angstig, ondergeïnformeerd en capabeler dan werkgevers denken
Volgens Wereldwijde personeelsenquête van ADP, afdekken 39.000 werknemers in 36 landen, alleen 22% van de werknemers wereldwijd is het er sterk mee eens dat hun baan veilig is voor AI. Onder eerstelijnswerkers daalt dat aantal naar 18%.
De angst is echt. Wat minder goed begrepen is, is dat het samengaat met echte paraatheid. McKinsey's onderzoek ontdekte dat C-Suite-leiders slechts schatten 4% van de werknemers AI gebruiken voor minstens 30% van hun dagelijkse werk. Het zelfgerapporteerde cijfer van werknemers is drie keer zo hoog. Werknemers lopen voor op wat hun managers denken dat ze zijn.
Die kloof is een symptoom van iets belangrijks: veel organisaties hebben geen inzicht in hoe hun mensen AI daadwerkelijk gebruiken, omdat adoptie informeel, zonder toestemming en in veel gevallen in stilte gebeurt.
Van Spagus zegt: De angst van werknemers over AI gaat niet op de eerste plaats over de technologie. Het gaat om communicatie en vertrouwen. Werknemers die duidelijke informatie krijgen over hoe AI hun rol zal veranderen en wat hun organisatie doet om de transitie te ondersteunen, hebben een aanzienlijk grotere kans om daar constructief mee om te gaan. De bedrijven die dit beschouwen als een uitdaging op het gebied van communicatie en cultuur, en niet alleen als een aankoopbeslissing, zullen tijdens de transitie betere mensen behouden.
Op de kaart
AI komt niet in de toekomst. Het is momenteel herstructureringswerk, in een tempo waarin de standaard bedrijfsplanningscyclus niet op gebouwd is. De kopnummers vertellen één verhaal. Het echte verhaal gaat over welke organisaties met voldoende duidelijkheid en snelheid bewegen om het voordeel te benutten, en welke organisaties dit van buitenaf zien gebeuren.
Voor werkgevers is het niet langer de vraag of ze AI moeten integreren. Het gaat erom of de integratie strategisch of per ongeluk gebeurt. Met name voor talentfuncties zijn de implicaties aanzienlijk: de rollen die in de komende drie jaar worden gecreëerd, zijn niet hetzelfde als de functies die vandaag worden vervuld. Aanwervingsstrategieën, vaardigheidskaders en ontwikkelingsprogramma's die voor 2022 zijn opgesteld, zullen in 2026 geen resultaten opleveren.
De snelheid van verandering neemt niet af. De organisaties die zich dat eigen maken en daarnaar handelen, zijn degenen die zullen bepalen wat er daarna komt.
